آقای ص گفت: پای خون در میان است و آدم نباید همینجوری حرف بزند، نباید حرفی بزند که بعدا آدم باید جواب هر ذره‌ی اعمالش را بدهد. مثل همان ماجرای کربلا که مادر یکی از سپاهیان یزید گفت پسر من توی جنگ بوده، اما نه تیری انداخته و نه شمشیری کشیده و جواب شنید که با این همه وجود پسرت توی جنگ بوده، حتی اگر تیری نیانداخته و شمشیری نکشیده، سیاهی لشکر بوده و ترس در دل‌ها انداخته. ما هم باید حواسمان به جهت‌گیری‌مان باشد که فردا روزی شرمنده نشویم.

آقای ک تایید کرد.

آقای ص ادامه داد که: این که آمدند و سران اغتشاش را دستگیر کردند و محاکمه کردند و محاکمه‌ها از تلویزیون پخش شد، خیلی خوب بود و کار درستی بود و قاطعیت نشان دادند.

آقای ک حرف‌های آقای ص را تایید کرد.

آقای ص ادامه داد: شما ندیدید که حتی مقام معظم رهبری هم ماجرای کهریزک را تایید کرد و گفت کهریزک زندان استانداردی نبوده؟ پس کو؟ اگر رهبر نگفته بود که ما هم نمی‌دانستیم حتی زندانی وجود دارد و کسی کشته شده. از آن تاریخ چند روز می‌گذرد؟ آیا معلوم شد که چه کسی آدم کشته است؟ آیا مجازات شد؟ آیا نباید انتظار داشت که اگر قاطعیتی هست از هر دو طرف باشد؟

آقای ک گفت: خب، بله حق با شماست.

آقای ص گفت: آقای احمدی‌نژاد آمد و گفت که این‌ها چهار پنج هزار نفر بیشتر نیستند و خس و خاشاک اند و اینها، خب، بله ایشان درست گفت. اما اعتراض این پنج هزار نفر چرا این همه مدت طول کشید؟

آقای ک گفت: خب، بله. آقای احمدی‌نژاد هم این حرف‌ها را زد، من هم اصلا موافق نبودم. خودش هم فهمید که حرف درستی نزده و بنده خدا اصلا دیگر در این مورد حرف نزد. اما من کار به این حرف‌ها ندارم. اینجا صحبت اسلام است و آدم حتی اگر با کسی مخالف باشد، به خاطر اسلام باید حمایتش کند.

آقای ص گفت: بله، حرف شما کاملا درست است. ولی قبول ندارید که جمهوری اسلامی به احزاب و گروه‌ها اجازه داده است که وجود داشته باشند و حرف بزنند؟ مگر نگفته که مخالف‌ها هم باید بتوانند حرف‌شان را بزنند؟ شما توی این سی سال دیده‌اید که به چهار نفر مجوز بدهند که راهپیمایی کنند و مخالفت کنند؟ بگویند ما مخالفیم؟ یا همه موافق هستند؟

آقای ک گفت: بله، ولی گاهی آدم می‌بنید که اگر این‌ها بیایند و راهپیمایی کنند، بعد سر و صدا و خراب‌کاری می‌کنند و نباید بهشان اجازه‌ی این کارها داد.

آقای ص پرسید: یعنی قصاص قبل از گناه می‌کنند؟ اصلا حرف شما درست، من با حرف شما کاملا موافقم. خود ما، ما معلم‌ها چند سال است که می‌خواهیم یک همایش برگزار کنیم، داخل خود سازمان آموزش و پرورش اما به ما اجازه نمی‌دهند، چرا؟ یعنی می‌ترسند که معلم‌ها هم خرابکاری کنند؟

آقای ک گفت: البته ما هم معتقد نیستیم که این نظام همه چیزش درست است و هیچ ایرادی ندارد، اما شما دیده‌اید که دولت جمهوری اسلامی به غزه و فلسطین کمک می‌کند؟ بعضی‌ها مخالفت می‌کنند، اما من معتقدم که خیلی کار خوبی ست، ما مسلمانیم و برای اسلام است.

آقای ص جواب داد: بله، البته بسیار کار خوبی ست، اما یادتان نیست چند ماه پیش دولت چین چند صد نفر مسلمان را کشت؟ شنیدید که دولت حرفی بزند؟ بعضی از مراجع محکوم کردند ولی چرا دولت جمهوری اسلامی حرفی نزد؟ می‌بینید آقای ک، اگر به حرف آن طرفی ها نمی‌شود اعتماد کرد به حرف این طرفی‌ها هم نمی‌شود اعتماد کرد.

آقای ک تایید کرد که: خب بله، حق با شماست و به حرف هیچ طرفی نمی‌شود اطمینان کرد.

آقای ص گفت: حالا همین قضیه‌ی روز عاشورا، چرا نخواستند از ما که برویم و اعلان برائت کنیم؟ آقای ک گفت: خب البته، اگر می‌گفتند و مردم می‌رفتند آن وقت باز می‌گفتند که این‌ها معلم برده‌اند و دانشجو و بچه مدرسه‌ای با خود برده‌اند و اینها.

آقای ص که انگار هیچ وقت عصبانی نمی‌شود، گفت: همین راهپیمایی روز قدس. من هم خودم رفته بودم، هم خانمم و هم بچه‌هایمان را برده بودیم. اغلب جمعیت یا سرباز بودند، یا از روستاها و این بسیجی‌های چفیه گردن را آورده بودند. چه طور می‌شود که مردم دیگر شرکت نمی‌کنند؟ آن مردم پرشور کجا رفتند؟

آقای ک گفت: من راهپیمایی روز قدس را نبودم، اما بیست و دو بهمن که بودم، همه آدم‌های عادی و مردم بودند. اصلا من به این‌ها کار ندارم، شما دیدیید این فیلم‌های بی‌حرمتی روز عاشورا را؟ قیافه‌ی هیچ کدام‌شان هم به آدم حسابی نمی‌خورد و معلوم بود که خرابکارند…

می‌خواستم به آقای ص بگویم که خودتان را خسته نکنید آقای ص عزیز، نرود میخ آهنی در سنگ. می‌خواستم بگویم که چاک حمق و جهل نپذیرد رفو، اما جای گفتنش نبود، پا شدم و آمدم بیرون.

- فکر می‌کنی بلندی این حرومزاده چقدر باشه؟

- نمی‌دونم، به نظرم چهار پنج هزار تایی باید باشه.

- دقیقا شش هزار و پانصد و سی و دو متره!

- اوه! اصلا بهش نمی‌آد.

- اوهوم!

- خب! حالا که چی؟

- عمرا بتونی تصور کنی که چه کیفی داره اون بالا، درست نوک قله وسط اون سفیدی یک تخته سنگ خشک پیدا کنی، شانس بیاری هوا هم آفتابی باشه. اون وقت بشینی و یک سیگار حسابی دود کنی. عمرا بتونی تصور کنی…

توی مطب دکتر غلغله است و اکثریت بیمارانی که آمده‌اند شهرستانی‌اند، یعنی لباس و پوشیدن و حرف زدن و قیافه‌شان می‌گوید که احتمالا از بندرعباس آمده‌اند. برایم جای تعجب است که بندرعباس که حالا شهر بزرگی شده، چطور هنوز یک پزشک درست و حسابی ندارد که مردم مجبور نباشند برای مداوا بیایند یزد؟ با خودم فکر می‌کنم این همه آدمی که پزشک ‌شده‌اند، چرا این شغل را انتخاب کرده‌اند. نمی‌شود گفت که با رتبه‌ای که داشته‌اند انتخاب دیگری جز پزشکی نداشته‌اند. که خب آدم اگر بتواند پزشکی قبول شود، احتمالا همه‌ی رشته‌های دیگر را هم می‌تواند قبول شود. هرچند می‌دانم اوضاع خیلی هم این طوری نیست، و مثلا کسی که رتبه‌ی دو رقمی می‌آورد، هزار و یک عامل مانعش می‌شود که مهندسی کشاورزی را انتخاب نکند و پزشکی بخواند. دکتر پدر را معاینه می‌کند و برایش آزمایش سونوگرافی می‌نویسد. سونوگرافی که می‌رویم آن جا هم غلغله است، آن جا هم اگر نگویم اکثریت، نصف بیماران احتمالا از بندرعباس آمده‌اند. منشی نسخه را نگاه می‌کند و می‌گوید: پنجاه و دو هزار تومن می‌شود. مخم سوت می‌کشد، می‌پرسم: مگر بیمه نیست؟ جواب می‌دهد با بیمه می‌شود پنجاه و دو هزار تومن. می‌گویم: باشد، مشکلی نیست. برای سه روز بعد نوبت می‌دهد. توی مسیر برگشت به یاد پدر نمی‌آورم که چطور می‌شود با حقوق ماهی سیصد چهارصد هزار تومن زندگی کرد، یادش نمی‌آورم که دائم می‌گوید: انقلاب کردیم که آزاد باشیم!

لازم نیست ریاضی‌دان یا باشم تا بتوانم خبر اول و دوم را به یکدیگر ربط بدهم. هزینه‌ی یک خانوار بیشتر از درآمدش است و چاره چیست که چیزی نیست جز این که باید گرسنه ماند، از شکم زد تا بشود زندگی کرد، که این دیگر اسمش زندگی کردن نیست. هنوز یادم نرفته که زنده بودن با زندگی کردن فرق دارد. چند وقت پیش هم یکی از همین سازمان‌های دولتی آمار گسترش فقر به مرز چهل درصد را داده بود. هیچ معنی که نداشته باشد، خیلی راحت می‌شود تفسیرش کرد که یعنی از هر ده نفری که توی خیابان می‌بینی، چهار نفرشان زیر خط فقرند. یعنی معلوم نیست آخرین بار کی غذای درست و حسابی خورده‌اند، معلوم نیست چقدر سیلی خورده‌اند تا صورتشان سرخ مانده است.

پدر اگرچه طرفدار حکومت نیست، اما خیلی هم مخالفش نیست. راست می‌گوید، وقتی که مشکل مالی ندارد، وقتی گرسنه نیست، خیلی چیزها را نمی‌بیند. وقتی باهاش بحث می‌کنم که نمی‌شود با حقوق ماهی سیصد چهارصد تومن زندگی کرد، با تعجب می‌گوید که پس این همه مردم چه کار می‌کنند؟! از این متعجب نیست که این مردم چطور زندگی می‌کنند با این درآمد. از این متعجب است که من چطور می‌گویم نمی‌شود زندگی کرد و این همه مردم دارند زندگی می‌کنند.

وقتی آمار می‌دهند که چهل درصد مردم زیر خط فقرند (اگر آمار درستی باشد و اگر من درست خاطرم مانده باشد)، با این هزینه‌های سرسام‌آور زندگی که هر روز هم بیشتر می‌شود، می‌توانم مطمئن باشم که چهل درصد دیگر مردم هم همه‌ی درآمدشان صرف خوردن‌شان می‌شود، یعنی هیچ پس‌اندازی برایشان نمی‌ماند.خیلی ساده است، هزینه‌های خانواده بالا می‌رود، اما درآمدها نه. سهام عدالت؟ شوخی می‌کنید! چاره‌ای نیست، باید از ضروریاتی زد که کمتر معلوم است، مصرف لبنیات برای کودکان و سالمندان ضروری ست، برای زن‌های باردار هم همینطور. سایرین هم خوب است که در هفته فلان مقدار شیر و ماست مصرف کنند. اما وقتی درآمد نیست، وقتی بودجه‌ای برای خانواده نمی‌ماند، دیگر سلامتی استخوان و دهان و دندان چه اهمیتی دارد. دندان‌ها که خراب می‌شود؟ اوه! چه حرف‌ها می‌زنید. راحت‌تریم که دندان‌های کرم‌خورده را بکشیم. بیکاریم برویم دندان‌پزشکی. تازه دندان‌پزشک‌های عزیز که خون پول پدرشان را از آدم می‌گیرند. عوضش می‌توانیم خوشحال باشیم که سوپرمارکت‌های شهر تابلو زده‌اند که نوشابه‌ی خانواده سه عدد هزار تومان. خوشمزه‌تر هم هست.

بچه که بودم فیلم وسترنی دیدم. دو تا دزد به بانک شهر دستبرد زدند. همان موقع مراسم عروسی زوج جوانی هم بود. دزدها در حال فرار از دست کلانتر و افرادش، عروس خانم را هم با خودشان دزدیدند. پیش خودم گفتم چه دزدهای احمق! دیگر برای چه عروس را دزدیدند؟ بچه‌تر از آن بودم که بفهمم چرا دزدها چنین حماقتی کردند و جماعتی را دنبال خودشان راه انداختند. بگذریم. دزدها که با عروس فرار کردند، اما داماد مایوس نشده بود، با یک نفر دیگر دنبال رد دزدها بودند. آن یک نفر دیگر برای این که قدری اوضاع را برایش روشن کند، بهش گفت: همسرت ممکن است زنده باشد، اما زنده بودن با زندگی کردن فرق دارد.

افتخار نمی‌کنم که واستادم و دیدم و ساکت موندم.

پرند پایا-وقتی همه خوابیم-بهرام بیضایی